Je ziet 'm op bijna elke radiator: een ronde of ovale knop met de cijfers 1 tot en met 5 erop. De meeste mensen draaien 'm op gevoel wat verder open als het koud is, en weer dicht als het te warm wordt. Zonde, want een thermostaatkraan doet dat werk eigenlijk automatisch en vaak een stuk zuiniger dan wij zelf zouden bedenken. In dit artikel leg ik uit hoe een thermostaatkraan werkt, wat de standen betekenen en waar je op moet letten als je er zelf een wilt vervangen.
Wat is een thermostaatkraan precies?
Een thermostaatkraan, ook wel thermostatische radiatorkraan of thermostaatknop genoemd, is het onderdeel op je radiator dat de toevoer van warm cv-water regelt op basis van de temperatuur in de kamer. Dat is meteen het belangrijkste verschil met een gewone radiatorkraan, die alleen open of dicht kan en dus niets "weet" van de kamertemperatuur.
Een thermostaatkraan bestaat eigenlijk uit twee delen:
- De thermostaatknop (bovenkant): hierin zit een element gevuld met vloeistof, gel of gas. Dat materiaal zet uit als het warmer wordt en krimpt als het kouder wordt.
- Het kraanhuis (onderkant): hierin zit een klepje dat de doorstroom van cv-water naar de radiator regelt.
Die twee werken samen: het uitzettende of krimpende element in de knop duwt het klepje in het kraanhuis verder dicht of laat het verder open.
Hoe werkt een thermostaatkraan stap voor stap?
- Je zet de knop op een bepaalde stand, bijvoorbeeld 3.
- Is de kamer kouder dan de temperatuur die bij die stand hoort? Dan is het element in de knop nog niet uitgezet en staat de klep open. Warm water stroomt vrij door de radiator.
- De kamer warmt op. Het element in de knop zet uit door de stijgende temperatuur.
- Zodra het element genoeg is uitgezet, drukt het de klep verder dicht. Er stroomt minder warm water door, daardoor geeft de radiator minder af.
- Koelt de kamer weer af? Dan krimpt het element, gaat de klep verder open en stroomt er weer meer warm water door.
Zo pendelt de thermostaatkraan continu een klein beetje heen en weer rond de ingestelde temperatuur, zonder dat jij er nog naar om hoeft te kijken. Het is dus geen aan/uit-schakelaar, maar een langzame, geleidelijke regeling.
Thermostaatkraan vs. gewone radiatorkraan: het verschil
Een gewone radiatorkraan (of radiatorknop) kan alleen meer of minder water doorlaten, jij bepaalt zelf hoever je hem opendraait, en de kraan "weet" niets van de kamertemperatuur. Draai je hem helemaal open, dan blijft er warm water doorstromen, ook als de kamer al lang op temperatuur is. Dat kost onnodig veel energie en zorgt voor een minder stabiel binnenklimaat.
Een thermostaatkraan regelt dit zelf, per ruimte. Dat is precies waarom je in bijvoorbeeld de woonkamer (waar vaak de kamerthermostaat hangt) meestal een gewone kraan hebt die je maximaal openzet, terwijl alle overige radiatoren in huis een thermostaatkraan hebben die de temperatuur per kamer regelt.
Wat betekenen de standen 1 tot en met 5?
Dit is misschien wel de meest gestelde vraag, en het antwoord is: dat verschilt per fabrikant en per situatie. De cijfers op een thermostaatkraan staan namelijk niet voor een exacte temperatuur, maar voor een richtwaarde. Factoren als tocht, zoninstraling en de plek van de radiator in de kamer hebben allemaal invloed op wat een stand in de praktijk oplevert.
Als vuistregel en niet als exacte wetenschap kun je uitgaan van:
| Stand | Circa temperatuur | Vaak geschikt voor |
|---|---|---|
| * (vorstvrij) | ± 6–7 °C | Lege woning, vorstbescherming |
| 1 | ± 12 °C | Bijruimte, hal |
| 2 | ± 16 °C | Slaapkamer |
| 3 | ± 18–20 °C | Woonkamer, keuken |
| 4 | ± 21–24 °C | Badkamer |
| 5 | ± 24 °C en hoger | Badkamer, maximaal warm |
Onze tip: vertrouw niet blind op deze tabel, maar test het zelf. Zet de kraan een dag op de geadviseerde stand, kijk hoe de kamer aanvoelt, en draai in kleine stapjes (een half cijfer) bij. Een thermostaatkraan reageert traag, geef 'm minimaal een dag de tijd voordat je opnieuw bijstelt. Wie te snel bijstuurt, jaagt in feite de eigen kraan achterna en bespaart juist minder.
Waarom een thermostaatkraan energie bespaart
Met alleen gewone radiatorkranen loop je al snel het risico dat je huis oververwarmd raakt: de woonkamer moet warm, dus staat alles open, en de slaapkamer boven warmt automatisch mee terwijl dat niet nodig is. Een thermostaatkraan voorkomt dat door elke ruimte los te regelen op de temperatuur die daar nodig is. Zet je de slaapkamer bijvoorbeeld op stand 2 in plaats van steeds open te laten staan, dan bespaar je merkbaar op de jaarlijkse stookkosten, zonder dat je aan comfort inlevert.
Zelf een thermostaatkraan plaatsen: kan dat?
Ja, voor een handige doe-het-zelver is dit een prima klus voor een middag. In grote lijnen ziet het stappenplan er zo uit:
- Cv-installatie aftappen. Zet de ketel uit en tap het water gedeeltelijk af via de aftapkraan, tot de druk op de manometer is gezakt.
- Water uit de radiator laten lopen. Zet een bak onder de radiator en open de ontluchtingsnippel om het laatste water eruit te laten lopen.
- Oude kraan losdraaien. Gebruik een verstelbare moersleutel om de oude radiator- of thermostaatkraan te verwijderen. Maak het schroefdraad schoon en verwijder oude resten vlas of teflon.
- Nieuwe kraan monteren. Breng nieuw teflon afdichtingskoord aan, plaats het kraanhuis en draai daarna pas de thermostaatknop erop.
- Systeem weer vullen en ontluchten. Vul de installatie bij tot de juiste druk (meestal 1,5–2 bar) en ontlucht daarna alle radiatoren, te beginnen bij de radiator die het hoogst of het verst van de ketel af ligt.
Twijfel je of je het zelf aandurft, of gaat het om een radiator met een lastige aansluiting? Neem gerust contact met ons op, we denken graag mee, ook als je "alleen maar" een kraantje wilt vervangen.
Veelgestelde vragen over de thermostaatkraan
Wat is het verschil tussen een thermostaatkraan en een thermostaatknop?
In de praktijk worden beide termen door elkaar gebruikt voor hetzelfde onderdeel. Sommigen bedoelen met "thermostaatkraan" het complete geheel (knop + kraanhuis), en met "thermostaatknop" alleen het bovenste, vervangbare deel.
Op welke stand moet mijn thermostaatkraan in de woonkamer?
Als in de woonkamer je kamerthermostaat hangt, heb je daar meestal geen thermostaatkraan nodig, die radiator staat vaak gewoon maximaal open, en de kamerthermostaat regelt de rest via de ketel.
Waarom wordt mijn radiator niet warm, ook al staat de thermostaatkraan open?
Dit kan meerdere oorzaken hebben: lucht in de radiator (ontluchten helpt), een vastzittend element in de kraan (vaak na de zomer, even proberen los te tikken en los te tikken of te vervangen), of een probleem verderop in de cv-installatie.
Kan ik een thermostaatkraan vervangen zonder de hele cv-installatie af te tappen?
Bij sommige radiatoren met afsluitbare aan- en retourleiding kan dat, maar bij twijfel is aftappen de veiligste route om waterschade te voorkomen.
Bespaart een thermostaatkraan echt energie?
Ja, niet doordat hij "zuiniger stookt", maar doordat hij voorkomt dat ruimtes onnodig warm worden. Hoeveel je precies bespaart, hangt af van hoeveel je voorheen op gevoel bijstuurde.
Twijfel je welke thermostaatkraan of radiatorkraan bij jouw radiator past, of welk merk het beste aansluit op jouw situatie? Bij Dassie Radiatoren denken we graag met je mee voor persoonlijk advies. Bekijk ook onze Jaga thermosthaatknoppen.
